عباس قديانى

798

فرهنگ جامع تاريخ ايران ( فارسى )

اروپاى ناصر الدين شاه در سالهاى 1290 و 1295 ه . ق . جزء همراهان شاه و از ملتزمين ركاب وى بود . مودود بن مسعود غزنوى فرزند مسعود غزنوى ، پادشاهى بىكفايت بود كه در زمان وى لشكريانش دست تعدى به مال و جان مردم دراز كردند . وى براى جنگ با سلجوقيان از غزنه حركت كرد كه در راه به بيمارى مبتلا شد و به غزنه بازگشت و از دنيا رفت ( سال 441 ه . ق . ) . موذرايا ( يه ) نام قديم مصر . مورگان شوستر پس از پيروزى انقلاب مشروطه ، تحول مهمى در روابط ايران و آمريكا روى مىدهد ، و در سال 1910 ميلادى دولت ايران براى نخستين‌بار از دولت آمريكا درخواست اعزام يك هيئت مستشارى در امور اقتصادى و مالى مىنمايد . دولت آمريكا با اين درخواست موافقت مىكند و پس از تصويب لايحهء استخدام مستشاران مذكور در مجلس شوراى ملى هيئتى به رياست مورگان شوستر عازم ايران مىگردد . مورگان شوستر كه به عنوان خزانه‌دار كل به استخدام دولت ايران درآمده بود ، در اواسط ماه مه سال 1911 شروع به كار كرد و به فاصلهء يك ماه با تصويب قانونى از طرف مجلس كليهء اختيارات امور مالى ايران را به دست گرفت . تسلط يك آمريكايى بر امور ماليه ايران با مخالفت شديد روسها و انگليسها مواجه شد ، ولى مورگان شوستر بىاعتنا به اين مخالفتها به كار خود ادامه مىداد تا اينكه ماجراى قيام شعاع السلطنه برادر محمد على شاه مخلوع براى اعادهء وى به مقام سلطنت و اقدام دولت براى ضبط اموال وى بهانه‌اى به دست روسها داد تا براى انفصال و اخراج مورگان شوستر از ايران ، دولت ايران را تحت فشار قرار دهند . ماجرا از اين قرار بود كه شوستر پس از ابلاغ حكم دولت دربارهء توقيف و ضبط املاك شعاع السلطنه عده‌اى از مأمورين ژاندارم خزانه را براى ضبط پارك شعاع السلطنه و اثاثيهء گرانبهاى آن به پارك و عمارت مجلل نامبرده ، واقع در نزديكى پارك اتابك ( محل فعلى سفارت روس ) مىفرستد و در آنجا با مقاومت قزاقان روسى و ايرانى كه تحت فرمان افسران روسى بودند ، مواجه مىشود . شوستر در اجراى حكم دولت سرسختى نشان مىدهد و روز بعد تعداد بيشترى ژاندارم به پارك شعاع السلطنه فرستاده و به زور پارك را متصرف مىشود . دولت روسيه بلافاصله عكس العمل نشان مىدهد و به اين عنوان كه شعاع السلطنه به بانك روس مقروض است و اموال وى تا تصفيه حساب با بانك ، بايد در اختيار دولت روسيه باشد ، به دولت ايران اولتيماتوم مىدهد كه فورا پارك شعاع السلطنه از ژاندارمهاى خزانه تخليه شود و معذرت رسمى از سفارت روس براى هتك حيثيت صاحب‌منصبان روسى به عمل آيد . دولت ايران به اين اولتيماتوم اعتنا نمىكند و در نتيجه روز نوزدهم نوامبر 1911 سفارت روس مأمورى به وزارت خارجهء ايران فرستاده ، و اعلام مىكند كه در صورت خوددارى از تخليه پارك شعاع السلطنه و عذرخواهى رسمى از دولت روسيه ، روابط ديپلماتيك روسيه با ايران قطع ، و قشون به ايران اعزام خواهد شد . دولت ايران در مقابل اين تهديد به دولت انگليس متوسل مىشود و سر ادواردگرى وزير خارجهء وقت انگلستان در پاسخ تلگراف سر جرج بارگلى سفير انگليس ، حق را به روسها داده و مىنويسد « به دولت ايران ابلاغ نماييد كه